l15 enciclopedie.
221
« de igneo spatio ac coelo aèreo, ac ejus iinpressionibus » (1) ; delle acque (2), della terra (3), dei metalli (4), delle pietre (5), delle erbe (6), dei semi, dei legumi, dei cereali (7), degli alberi (8). Segue un trattato di astronomia e cronologia, « de luminaribus coeli et signis et temporibus » (9); per quindi discorrere degli uccelli (10), de'pesci e de'mostri marini (11), degli animali terrestri (12), delle loro singole parti (13), delle loro qualità, della loro generazione e d'altro (14). Si arriva finalmente all'uomo, e si tratta della sua creazione, dell'anima, e di tutte le questioni filosofiche che ad essa si riferiscono (15); del corpo, e delle varie sue parti (16); concludendo con un trattato «de Universo » (17), e «de institutione naturae » (18); con un libro « de huinana generatione secundum statum culpae » (19), e con un altro « de locis hommis liabitabilibus ac de temporibus quibus per genei ationum successiones usque
(1) Lib. IV. Fonti citati: Bionysius, Hugo de Sancto Vietare, Liber de naturis rerum, Imago Mundi, Seneca, Aristoteles, Isaac, Plinius, Dioscoridcs, Eazi in Almansore, ecc.
(2) Lib. v!
(3) Lib. VI. È un trattato di agricoltura.
(4) Lib. VII.
(5) Lib. Vili. — Si citano spesso versi latini del Lapidario. Vi si trovano enumerate, tutte le miracolose virtù che si attribuivano alle pietre preziose. Si cita specialmente Isidorus, Arnoldus de Saxonia in libro de virtutibus lapidum, Liber de naturis rerum.
(6) Lib. IX e X. — Oltre alcuni dei ricordati, citasi Platearius , in libro de simplici medicina.
(7) Lib. XI.
18] Lib. XII, XIII, XIV.
(9) Lib XV. — S'intende che non manca la solita astrologia. Per es. il cap. 42 tratta de virtutibus planetarum; il cap. 49 de operatione eorum in disposinone embrionis; il cap 54 de stellarum significationibus, ecc.
(10) Lib. XVI.
(11) Lib. XVII. Fra i mostri ponesi Scylla, « habitans in eo mari quod Italum vocant et Siciliana intercludit.... Caput et pedes habet ad modum virginis formata.... Habet et vocem aliquantulum musicam, ipsaque bellua Carmine mirifice delectatur. » Le Syrenes
« sunt ammalia mortifera quae usque ad umbilicum habent figuram mulieris____ Quoddam
etiam musicum ac dulcissimum melos habent in voce .... Voi li, col. 1314.
(12) Lib. XV111, XIX, XX; de jumentis, de bestiis, de serpentibus, reptilibus atque vermibus. — Si attribuiscono agli animali qualità strane, anche ai più noti. Per es. del cane si dice: « Est etiam quoddam genus canum, quod odoratu fures intelligit, et a cae-teris hominibus implacabili odio discernit j. Voi II, col. 1389. — Quasi di ogni animale si citano le medicine che possono trarsene. Cosi del cane : « Canis sanguis potatus tremulosos
liberat .. . . Cor ejus potatum canes a latratu detinet____ Lac ejus bibitum pilos et ca-
pillos crescere non sinit, cum melle vei vino datura, mox foetum mortuum eijcit ». Ivi, col 1391. — Le più curiose cose leggonsi dei serpenti, come De Anfibena et Armena (cap. 19), De generibus basiliscorum (cap. 21), De draconcnpede (cap. 33) « facies virgineas habentes humanis similes, in draconum corpus defluentes. Credibile est hujus generis illum fuisse per quem diabolus Evam deccpit, quia, sicut dicit Beda , virgineum vultum habuit ». — Su tutto ciò è da consultare il bel lavoro di Berger de Xivrey. Traditions Teratologiques.
(13) Lib. XXI.
(14) Lib. XXII.
(15) Lib. XX1I1, XXIV, XXV, XXVI, XXVII.
(16) Lib. XXVI11.
(17) Lib. XXIX.
(18) Lib. XXX.
(19) Lib. XXXI.