204
capitolo settimo.
i vescovi di epicureismo e se ne parla dai frati stessi con triviali parole (1); si minaccia la forca a quei poveri idioti, che si andavano flagellando per devozione (2); si fa ia parodia de Vangelo (3), si mettono in ridicolo le visioni (4), quelle visioni attorno alle quali lavorò tanto la fantasia medievale.
Avremmo ampia materia da svolgere se volessimo entrare a discorrere di certi filosofi, di certi strani apo'ogisti della religione, come per esempio l'autore del Pugio JIdei, di certi astrologi, come per esempio Guido Bonatti, da cui traitela di continuo l'incredulità. Avremmo materia anche più ampia se ci facessimo a parlare de'costumi del clero (5), delle lotte tra preti e frati (0), tra chierici e laici (7), dei falsi profeti (8), delle ingordigie papali (9), dei ladroneggi dei legati pontifici (10,) della immoralità di queli'asceticismo fratesco più empio di ogni empietà (11). Sebbene tutto^ ciò potesse ricollegarsi col nostro argomento, pure noi
(1) È Salimbene che così scrive: « . . . . obiit dominus Guillielmus de Follano reginus episcopus, et male ordinavit facta animae suae .... melius fuisset ei si fnisset porca-rius vei leprosus, quam quia fuit episcopus .... Funeri ejus interfui et sepolturac; et scio quod canis cacavit super eum postquam sepultus fuit. In majori ecclesia fuit sepultus .... revera dignus erat in sterquilinio sepeliri. » Chron., 289, 290.
(2) Da Uberto Pelavicino Signore di Cremona. Cf. Salimb., 239. 247. — Questo Pclavi-cino morì impenitente,ed ai frati « volentes eum, saltem in mortem, ad Doma reducere», rispose: « non habeo remorsum conscientiae ». Ivi, 251.
(3) Ved. IniUum sancti Evangelii secundum marcas argenti (Du Morii, Pof's. pop. lat. ant. auXIIsiècle, pag. 407). — È una satira contro i papi; e la miscredenza v'è chiarissima. Comincia: «In ilio tempore dixit Papa Romanis : cum venerit lìlius hominis ad sedem ma-jestatis nostrae, primum dicite: amice, ad quid venisti? At ille si perseveiaverit puisans, nis dans vobis, ejicite eum in tenebras exteriores. Factum est autom ut quidam pauper clericus veniret ad curiam domini Papae, et exclamavit dicens: iniseremini mei saltem vos, ostiarii Papae, quia manus paupertatis tetigit me .... Il 1 i autem audientes, indignati sunt valde et dixerunt: amice, paupertas tua tecum sit in perditione; vade retro, Sathanas, quia non sapis ea quae sapiunt nummi. Amen, amen, dico tibi, non intrabis in
gaudium Domini tui donec dederis novissimum quadrantem........Postea venit ad curiam
quidam clericus dives, incrassatus, impinguatus, dilatatus, qui pròpter seditionem fecerat ho-
micidium. Hic primo dedit ostiario.....Audiens autem dominus Papa, Cardinales etro'-
nistros plurima dona a clerico accepisse, inflrmatus est usque ad mortem. Dives vero misit sibi (illi?) electuarium aureum et argenteum,et statim sanatus est. Tuuc dominus Papa ad se vocavit Cardinales et ministros et dixit eis : Fratres, videte ne aliquis vos seducat inanibus verbis: exemplum enim do vobis, ut, quemadmodum ego capio, ita et vos capiatis ».
Un altro esempio di parodia di cose sacre si ha nell' Oflicium lusorum, pubblicato nìi Carmina Burana, pag. 248,
(4) Cf. Du Meril, Poés. pop. ani. etc. 298.
(5) Cf. Salimbene, Chron., pagg. 67, 196, 212, 216, 218, 265 ecc.
(6) Ivi, 215.
(7) Ivi, 277-78, 353.
(8) Ivi, 284, 303.
(9) Ivi, 232.
(10) Ivi, 88.
(11) Ce ne offre un esempio luttuoso Salimbene, narrato da lui stesso. Suo padre va a Vederlo in convento. « Dixit igitur mihi pater meus: Fili dilecte, non credas istis pissin-tunicis, idest qui in tunicis mingunt, qui te deceperunt ; sed veni mecum, et omnia mei tibi dabo. Et respondi et dixi patri meo: vade, vade, pater; Sapiens in Proverbiis d«c;t: Noli prohibere etc. Et respondit pater meus cura lacryniis et dixit mihi: Quid igitur, fili, matri tuae dicam, quae se incessanter prò te affligit? Et ajo ad eum: Dices ei ex parte mea, sic dicit filius tuus: Pater meus et mater mea dereliquerunt me; Dominus autem