Stai consultando: 'Storia Letteraria d'Italia I primi due secoli', Adolfo Bartoli

   

Pagina (205/555)       Pagina_Precedente Pagina_Successiva Indice Copertina      Pagina


Pagina (205/555)       Pagina_Precedente Pagina_Successiva Indice Copertina




Storia Letteraria d'Italia
I primi due secoli
Adolfo Bartoli
Francesco Vallardi Milano, 1880, pagine 552

Digitalizzazione OCR e Pubblicazione
a cura di Federico Adamoli

Aderisci al progetto!

   
[Progetto OCR]




[ Testo della pagina elaborato con OCR ]

   condizioni letterarie nel medio evo, ecc. 1«J7
   ed i laici, in quella stessa Bologna (1), che era pure il teatro deile sue imprese miracolose, e dove godeva tanto alletto (2). Altrove si scherza sulle reliquie (3), le quali furono pure cosa così sacra al medio evo (4), o se ne parla con irriverente miscredenza (5). Si entra ne' conventi de' frati, si feriscono e si cacciano dalla città perchè abbiano osato bruciare per eretica una donna (G). Si risponde alle scomuniche bruciando in effigie il papa ed i cardinali (7). Si dà fuoco alle chiese, pronunziando parole provocatrici contro la Madonna (8); si accusano
   ramonto, confusi, cognoscentes se a]tali trufatore delusos, erubuerunt ». Salimbeni, pag. 39, 40.
   Di questo frate Diotisalvi narra altri scherzi indecenti il cronista, questo, per esempio : « Cum... quadam die tempore hyemali per civitatem Florentiae ambularet, contigit ut ex lapsu glaciei totaliter caderet. Videntes hoc fiorentini, qui trufatores maxime sunt, ridere coeperunt. Quorum unus quaesivit a fratre qui ceciderat, utrum plus vellet habere sub se. Cui fratcr respondit quod sic, scilicet interrogantis uxorem ». Pag. 40. — Di tanto erano già lontani dallo spirito del Serafico Francesco i suo frati, pochi anni dopo la sua morte!
   (lì Boncompagno fiorentino « qui magnus magister in grammatica in civitate Bo-uoniae fuit . . . quemdam rithmum fecit in derisionem fratris Iohannis de Vicentia » :
   Et Iohannes johannizat etc. —
   Lo stesso Boncompagno invitò poi i Bolognesi a vedere un miracolo ch'egli avrebbe fatto. Accorsero tutti « a viro usque ad mulierem, a puero usque ad senem »; ed alla folla, il maestro di grammatica rise sul muso, dicendo: « Ite cum benedictione divina, et sufficiat vobis vidisse faciem Boncompagni ». Salimb., 33, 39.
   (2) Cf. Mur., R. I. S., XVIII, 257 seg.
   (3) . . . « quidam dicebat se portasse reliquias sancti istius Alberti, scilicet minimum digitum pcdis dextri . . . Cum autem positus fuissct digitus ille super altare majus, accessit dominus Anselmus de Sancto Vitale, canonicus majoris ecclesiae ... et osculatus est illuni. Cumque sensisset odorem allii, seu foetorem . . . cognoverunt se esse deceptos ». Salimb., 275.
   (4) Ved. alcuni fatti curiosi citati da Ampère, nella Hist. Littèr. de la France av. le XII siècle, II, cap. XVI.
   (5) « Cum quidem juvenis beccarius tempore ilio iret per quamdam viam, quaesivit ab eo quidam notus suus unde veniret. Cui ille respondit: a castro santi Maximini, ubi corpus beatae Mariae Magdalenae noviter est repertum, cujus tibiam osculatus sum. Cui dixit: nequaquara ti'riam ejus osculatus fuisti, sed tibiam cujusdam asinae vel jumentii quam clerici ostendunt simplicibus, ad lucrandum ». Salimb., 293.
   (6) Cf. Salimb, 274, 230.
   (7) « Iverunt igitur (Perusinì) et destruxerunt totum episcopatum illius civitatis usque ad foveas. Excommunicati ergo fuerunt; sed indignati ex hoc, fecerunt Papam et Cardi-nales de paleis, et traxerunt eos per totam civitatem opprobriose, et traxerunt eos ad quemdam montem, et in cacumine illius montis combusserunt Papam indutum de rubeo, et Cardinales combusserunt similiter ...» Salimb. 282, 283.
   (8) « Niger de Leccaterra .... ingressus ecclesiam beatae Virginis .... posuit ibi ignem, volen3 eam comburere, et dixit: modo defende te, Sancta Maria, si potes. » Salimb. 349. — È poi singolare ciò che segue a dire il Cronista: « Quo verbo malitiose et incuriose prolato, statim ingressa est lancea vibrata ab alio per manburgam ipsius, et percussit cor ejus, et statim cecidit mortuus. Et quia certum est quod sui lanceam non vibrassent maxime contra eum, creditur a Mercurio fuisse percussus, tum quia injuriarum Yirginis gloriosae ultor consuevit existere; tum etiam quia lulianum apostatam cum lancea in bello interfecit Persarum » Ivi. Credevasi dunque nel XIII secolo a Mercurio vendicatore della Madonna? Quanto all'uccisione di Giuliano, doveva essere questa una leggenda divulgata e comune nel medio evo, poiché la troviamo anche in altri scrittori. « Mcrcu-rius rcsuscitatus a morte intcrfec't lulianum ». Cosi neiVEnag. F. F. Fabrì.