198 CAPITOLO SETTIMO.
chitŕ non mancano: Ettore ed Enea stanno nella mente dell'incolto poeta (1).Come stanno i Fabi nella mente del poeta che scrisse le lodi di Bergamo (2). il quale-li paragona ad Enea, a Catone, a Cicerone (3), egli cosi lontano dallo spirito e dall' arte degli antichi ; come balenano qualche volta le rimembranze virgiliane alla mente dell'incolto poeta dell' Čulislea (4); come nel rozzo poeta delle geste dei Pisani a Majorca (5) troviamo accanto a versi ridicoli (6) le memorie classiche di Menelao, di Circe, di Ulisse, di Priamo, di Ettore, di Bacco, delle Furie (7).
Lo stesso fenomeno continua nel XIII secolo: in Stefanardo (8) ad esempio, il quale in brutti versi lamenta le usurpazioni che si fanno ai leni dei chierici e le scelleraggini dei suoi tempi (9), ed č pieno insieme di memorie latine e mětolo-
(1) Troja suis ducibus defenditur; Hector in illis Affuit, Aeneas nec non Paris. Hectoris omnes Pugnabant fratres. (Pag. 414).
Vedi anche i versi 9t>5 e segg.
Fanno un singolarissimo contrasto con tali memorie, i versi che seguono (pag. 440j : Est inlirmatus tunc noster episcopus almus Guido Dei famulus legem semper meditatus, Qui Domino vixit, multos etiamque lucratus; Dumque diem mortis sibi sensit adesse propinquum, Ad se subjectum Clerum mandat properare, Non percontati veniunt omnesque vocati. Dum simul astarent, omnes audire jubentur: Solvit et ora docens, lacrymis ita fatur obortis: Vos rogo nunc fratres, populum remonere frequenter Catholicam retinere fidem; prň turbine nullo Sedem Romanam dimittat, semper adhaeret ....
Dum finem verbis posuit, quoque dixit, avete; Vos commendo Deo quoque, Spirituique Sancto ; Ilaec dicendo animam sanctam dimisit a 1 aulam.
(2) Carmen de laudibus Bergomi. — Ap. Mur., R.I.S., V, 521.
(3) Cap. XVI, De Fabiorum nobilitate
Non fuit Aenea pietate, rigore Catone, Non fuit cura vel amore minor Cicerone.
(4) Bonifacii Veronensis, De rebus a Perusinis gestis, Hist. metrica quae vocatur Eulistea. In Arch. Stor. Ital., XVI, I, pag. 1. — Cf. Prefazione di F. Bonaini, pag. XIX.
(5) Laurentii Veronensis (seu Vernensis) Petri Szcundi Archiep. risani Diaconi, Rerum in Majorica Pisanorum etc. — In Mur. R. I. S., VI. 107.
(6) Per esempio (col. 144):
Ne trepidate : duces vobis in proelia flont Ecclesiae Petrus cum Paulo tuta colun na, Necnon Mattheus, Lucas, Marcusque, J< annes .... Auxiliumqus ilabit vobis certe Protom trtyr Cum sociis Stephanus, Silvester cum N:colao.
(7) Cf. Col. 117, 145, 144 ecc.
(8) De gestis in civdate Mediolani ed a Fr, Stephanardo de Vicomercato.— Ap Mur, R. I. S., IX, 65.
(9) Publica res premitur, communia commoda vertunt In proprios usus, Clerique invaditur arvuni. Concives vellens caret obice saeva voluntas,