202
capitolo settimo.
motte insieme un volume (1) dove parla « de omnibus fere historiis » (2). Sono infermi tentativi, noi lo sappiamo, nei quali si mescolano le cose più varie, la Bibbia (3) colle tradizioni popolari, la teologia colle leggende romanzesche (4), le puerilità monacali (5) colla citazione delle fonti (0). Ma sono insieme manifesta-
ci) Ivi, VII, 349.
(2) Sia Godofredo italiano o tedesco (Cf. prefazione del Muratori alla Cronaca) esso ci rappresenta il pensiero del suo tempo, e quindi può trovar luogo in questo cenno dello sviluppo storico nel medioevo. Quanto a noi, lo crediamo tedesco, e ci pare dì trovarne chiare prove nella sua Cronaca.
(3) Godofredo anzi vuol cominciare « ab ipsa prima rerum creatione, iramo ante omnero creationem, scilicet a Divina Essentia. Ubi erat tunc Deus et in quo mundo? etcujuserat Dominus, dum nulla erat creatura?.... Item de angelis, de coelis, de planetis, de eie-mentis » ecc. Nella Dedica a Urbano III, col. 354.
(4) In Sicardo, per esempio, trovasi memoria dei dodici paladini di Carlomagno: « cujus duodecim fuerunt praccipui pugnatores, Rolandus, Uliverius et Turpinus Archie-piscopus cum sociis suis » (col. 579). — Nel Chronicon Fossae Novae (R. I. S., VII, b5o), si leggono questi versi:
Multos Francorum dolor angit et Italicorum, Est Runcevalli similis devictio Sarni, Quando nepos Magni Caroli fortissimus armis In campo victus, Ganulus eum prodidit ìpsum, Qui revocare tuba Dominum sociosque refutat.
Più importante è ciò che leggesi in Riccobaldo (col. 113), il quale, dopo copiato d„ Pseudo Turpino il ritratto di Carlomagno, aggiunge : « De hoc tanto viro mirabile dicitur quod nullam duarum flliarum quamdiu vixit, conjugio tradere voluit: dicebat se earum contubernio carere non posse; et ut Alcuinus ejus Doctor scrihit de eo, licet alias felix esset, in hoc adversae fortunae malignitatem expertus est. Satis declarans quid super noe vellet dicere, quod tamen Imperator ita dissimulavit, ac si de eo nulla haberetur suspicio quamvis de eo multus sermo liaberetur per homines. Unde quocunque iter faciebat eas sibi comites suae profectionis sumebat. » La stessa tradizione è ripetuta da Giacomo d'Aqui. Il Fiamma ripete pure, sebbene meno esplicitamente, la cosa stessa. — Meritano di essere citati anche questi versi di Godofredo (col. 403) :
...........Pipini origo
In duo divisa Trojana propago parentes Ingitur in Bertae Pipini semine ventre.
Semine Pipini Troja tìt una sibi; Si modo Theutonica Romanaque germina quaeres Gemma parentelae stat Carolus unicus haeres, Romuleus matre, Tneutonicusque patre.
(5) In Godofredo, per es., un capitolo è intitolato: Quomodo Diabolus apparuit Iudatt in specie Mosi. Altrove: « Atila undecim millia virginum apud Coloniam slmul martyri: coronavit » (col. 377).
(6) Romualdo Salernitano cita « Orosius, Hieronymus, Beda. > — Godofredo poi ree; le sue fonti, e ne dice anche il perchè, il quale non è privo d'importanza per la stori; del XII secolo: « Aestimo autem irt causis hujuscemodi, sicut mos est fieri, nonnullo aèmulos invidiae livore torqueri .... qui priusquam librum conspiciant .... fient mih operis detractores. Adversus quorum insidias, talem ad defensionem mei volumiais con stitui armaturam: ut per singula pene Libri capitula singula sint auctorum nomina .n te stimonium praesignata, quae et lectoribus auctoritatem exhibeant, et meipsum a de trahentium immanitate defendant. Itaque super Vetus Testamentum hos habeo auctores etc