Stai consultando: 'Storia Letteraria d'Italia I primi due secoli', Adolfo Bartoli

   

Pagina (190/555)       Pagina_Precedente Pagina_Successiva Indice Copertina      Pagina


Pagina (190/555)       Pagina_Precedente Pagina_Successiva Indice Copertina




Storia Letteraria d'Italia
I primi due secoli
Adolfo Bartoli
Francesco Vallardi Milano, 1880, pagine 552

Digitalizzazione OCR e Pubblicazione
a cura di Federico Adamoli

Aderisci al progetto!

   
[Progetto OCR]




[ Testo della pagina elaborato con OCR ]

   188 capitolo settimo.
   rio (1), in Giovanni diacono di Napoli, e nell'altro Giovanni diacono di Roma (2). Nelle terre soggette al dominio bisantino dovevano ancora essere amati gli studi, se leggiamo, die Sergio duca di Napoli sul principiare del IX secolo sapeva tradurre, leggendo, il greco in latino, ed aveva fatto insegnare quelle lingue ai suoi figliuoli (3). E poco appresso l'imperatore Luigi lì visitando Benevento vi trovava trentadue filosofi, cioè trentadue uomini che professavano le lettere profane (4). Le quali non può dubitarsi che non fossero insegnate dovunque, resultando ciò chiari ssimo da un canone di Eugenio II (an. 820) e da un altro di Leone IV (833) (5).
   Quello stesso secolo decimo che ebbe tanto a patire per le vicende dei casi politici, per le infamie sacerdotali, pei terrori religiosi, produsse Liutprando cronista (0), vide fiorire la scuola di Salerno (7), senti versi d'amore (8), e versi in lode di Berengario (0), pieni di reminiscenze classiche, amò le lettere, ed ebbe scuole episcopali, scuole monastiche, e scuole'private (10). Ma al secolo successivo appartiene
   (1) Ivi, pag. 283-84 segg.
   (2) Ved. in Muratori Rer. Ital. Script., I, 2, 151.
   (3) Cf. Ozanam, Docum., 8.
   (4) Ivi, 12.
   (5) Così Eugenio II: « De quibusdam locis ad nos refertur non magistros neque curam inveniri prò studio litterarum. Idcirco in universis episcopiis subiectisque plebibus et ali:s locis, in quibus necessitas occurrerit, omnino cura et diligentia adhibeatur, ut magistri et doctores constituantur, qui studia litterarum libcraliumque artium habentcs dogmata, assidue doceant, quia in bis maxime divina manifestantur mandata ».
   E Leone IV: «Et si liberalium artium praeceptores in plebibus, ut assolet, raro mve-niuntur, tamen divinae scripturae magistri et institutores ecclesiastici offici nullatenus desint ». Cf. Giesebrecht, op. cit., II.
   (6) Rer. Ital. Script., I, 1. — Togliamo dal Giesebrecht questa nota (op. cit. 12): « Il Koepkius qui de vita et scriptis Luidprandi commondationem emisit doctissimam, p. 138, iudicat, ex sanctis patribus aliisque libris theologicis admodum pauca transcripsisse Liud-prandum, longe tamen maiorem esse messem locorum, quos ex antiquis scriptoribus deliberavi^ multosque versus eum fudisse ad Virgilianorum et Bocthaniorum normam ».
   (7) Cf. Tiraboschi, 111,523; e Ozanam, Doc. 59. Cf. Giesebrecht, op. cit. pag. 20, il quale osserva che: « haec medicinae peritia, qua tum Salernum florebat, haud dubic ex arte
   grammatica et poetica......tanquarn ex fontibus erat profecta. Libros enim , ex quibus
   rerum medicinarura cognitio hauriebatur, ex Graeco et Arabico in Latinum sermonem verti oportobat. » Sulla scuola di Salerno un poeta scriveva:
   Laudibus eternum — nullum negat esse Salernum, Uluc prò morbis — totus cicumfluit orbis, Nec debet sperni — fateor, doctrina Salerni, Quamvis exosa — michi sit gens illa dolosa.
   Questi versi sarebbero di Primasso (Boccaccio, Decam., I, 7) stando alle conclusioni di Grimm, il quale « Primassum, Archipoetam, Gualterum unum eundemque poctam esse ingeniosissime demonstravit ». Op. cit. pag. 20 nota 2, pag. 24, notà.
   (8) Furono pubblicati dal Niebhur (Rheinisches micseum, III, 7-8).
   (9) Anonymi, Carmen Panegyricum de Ijurl. Berengarii Aug. , n Rer. Ital. Script II, 1, pag. 337. Il poeta « inteerros a Virgilio, Iuvenale, Statio mutuatus versus, Bcrengarium haud secus ac quempiam antiquitatis heroem celebrat. Et ipsum hoc carmem in usum scho-larum adhibitum fuisse, vetera quae addita sunt scholia demonstrare videntur ». Giesebrecht, op. cit. 12.
   (10) Cf. Giesebrecht, op. cit., 14-15; di cui riferiamo le seguenti parole: « Rcstat tcrtium scholarum genus et id quidem Italiae proprium, ut mihi videtur, et peculiare. Piivatae