Stai consultando: 'Enciclopedia Dantesca Dizionario critico e ragionato di quanto concerne la vita e le opere di Dante Alighieri - Volume I - A-L', Giovanni Andrea Scartazzini
Pagina (438/1180) Pagina
Pagina (438/1180)
Enciclopedia Dantesca
Dizionario critico e ragionato di quanto concerne la vita e le opere di Dante Alighieri - Volume I - A-L
Giovanni Andrea Scartazzini
Ulrico Hoepli Editore Milano, 1896, pagine 1169
428
Concetto della Divina Commedia
statum felicitatis; » _E7p. Kani xv. Se queste parole non furono scritte da Dante stesso, esse furono in ogni caso dettate nello spirito suo. La felicitą dell'uomo č, secondo Dante, duplice: corporale e spirituale, temporale ed eterna. « Duos fines Providentia illa inenarrabilis homini proposuit intendendos: beatitudinem sci-licet hujus vita, quse in operatione propri» virtutis consistit, et per terrestrem Paradisum figuratur ; et beatitudinem vitce ceternce, qua; consistit in fruitione divini aspectus, ad quam propria virtus ascendere non potest, nisi lumine divino adjuta, quse per Paradisum ccelestem intelligi datur. Ad has quidem beatitudines, velut ad diversas conclusiones, per diversa media venire oportet. Nam ad prirnam per philosophica documenta venimus, dummodo illa se-quamur, secundum virtutes morales et intellectuales operando. Ad secundam vero, per documenta spiritualia, quee humanam rationem transscendunt, dummodo illa sequamur secundum virtutes theolo-gicas operando, Fidem, Spem scilicet et Caritatem. Has igitur conclusiones et media (licet osteusa sint nobis hcec ab bumana ratione, quse per philosophos tota nobis innotuit; haec a Spiritu Sancto, qui per Proplietas et Hagiographos, qui per coeternum sibi Dei Fi-lium Iesum Christum, et per ejus discipulos, supernaturalem veri-tatem ac nobis necessariam revelavit) humana cupiditas postergaret, nisi homines tamquam equi, sua bestialitate vagantes, in camo et freno compescerentur in via. Propter quod opus fuit homini duplici directivo, secundum duplicem flnem : scilicet summo Ponti/ice, qui secundum revelata humanum genus perduceret ad vitam seternam; et Imperatore, qui secundum philosophica documenta genus humanum ad temporalem felicitatem dirigeret. Et quum ad hunc portum vel nulli, vel pauci, et hi cum difficultate nimia pervenire possint, nisi sedatis fluctibus blandse cupiditatis, genus humanum liberum in pacis tranquillitate quiescat; hoc est illud signum, ad quod maxime debet intendere curator orbis, qui dicitur Romanus Princeps, ut scilicet in areola ista mortalium libere cum pace vivatur; » Moti. ili, 16.
Queste parole esprimono il concetto fondamentale del Poema sacro. In esso vediamo Dante, cioč l'uomo, che, abbandonato a sč stesso, si smarrisce in spaventevole selva nč puņ conseguire la felicitą di questa, nč la felicitą della vita eterna, impeditone dalle proprie passioni, raffigurate nelle tre fiere, e dai disordini civili e religiosi che lo circondano. Ma la divina Grazia gli viene in soccorso mediante il duplice direttivo. Attraverso gli orrori dell'Inferno e poi su per il monte della purgazione, egli stesso un penitente che va purificandosi, Dante arriva al Paradiso terrestre, figura della felicitą temporale. Se dunque l'uomo vuol conseguire