Stai consultando: 'Enciclopedia Dantesca Dizionario critico e ragionato di quanto concerne la vita e le opere di Dante Alighieri - Volume I - A-L', Giovanni Andrea Scartazzini
Pagina (300/1180) Pagina
Pagina (300/1180)
Enciclopedia Dantesca
Dizionario critico e ragionato di quanto concerne la vita e le opere di Dante Alighieri - Volume I - A-L
Giovanni Andrea Scartazzini
Ulrico Hoepli Editore Milano, 1896, pagine 1169
290
Caligine, dal lat. caligo, Vapore denso e secco, che esala dalla terra, e che offusca l'aria; Nebbia; Offuscamento. Detto figuratami, per l'Offuscamento, o I fumi della superbia; Purg. xi, 30.
Calisto, primo di questo nome, vescovo di Roma dal 217 al 222. Ippolito lo dice àvìrjp sv xaxiq: uavoSpyog xai uoixiXog rcpòg uXàvvjv; ma le notizie biografiche date da Ippolito non meritano di essere credute, trattandosi di un avversario scismatico. Cfr. Hippolyti Romani quce feruntur omnia grcece ed. P. de Lagarde, Beri., 1858. Baron., Annal. eccl., T. n, ad a. 220 e seg. Moretti, Calisto, Roma, 1752. Doellinger, Hippolytus und Kallistus, Regensb., 1853. - « Cal-listus, Romanus, prsefuit Ecclesise Antonino Heliogabalo Imperatore. Constituit Quatuor anni Tempora, quibus jejunium, ex Apostolica traditione acceptum, ab omnibus servaretur. iEdificavit Basilicam sanctse Marine trans Tiberim, et in via Appia vetus coemeterium am-pliavit, in quo multi sancti Sacerdotes et Martyres sepulti sunt: unde ab eo Callisti coemeterium appellatur. Ejusdem pietatis fuit, quod beati Calepodii Presbyteri et Martyris corpus jactatum in Tiberim conquiri diligenter curavit, et inventum lionorifice sepelivit. Pal-matium Consulari, Simplicium Senatoria dignitate illustres, Feli-cem ac Blandam, qui deinde omnes martyrium subiere, cum bap-tismo lustrasset, missus est in carcerem ; ubi Privatum militem ulceribus plenum admirabiliter sanitati restitutum Christo adjun-xit: prò quo idem, recens adhuc a fide suscepta, plombatis usque ad mortem csesus occubuit. Sedit Callistus annos quinque, mensem unum, dies duodecim. Ordinationibus quinque, mense Decembri, crea-vit Presbyteros sexdecim, Diaconos quatuor, Episcopos octo. Post lon-gam famen crebrasque verberationes praceps jactus in puteum, atque ita martyrio coronatus sub Alexandre Imperatore, illatus est in coemeterium Calepodii via Aurelia, tertio ab Urbe lapide, pridie ldus f Octobris. Ejus postmodum corpus in Basilicam sanctEB Marise trans Tiberim, ab ipso tedificatam, delatum, sub ara majori, maxima ve-neratione colitur. » Brev. Bom. ad 14 Octob. Dante lo nomina Par. ' xxvii, 44. J
Calla, da calle, propriam. Grande apertura, munita di cateratta, per dare il passo alle acque, per lo più a fine di colmare o di prosciugare. Dante l'adopera per Passo angusto, Valico; Purg. IV, 22; ix, 123. Nel primo di questi due passi i più leggono la calla, parecchi la calle ed alcuni pochi con Benv., Buti, ecc., lo calle. è poco meno che certo, che calla è la vera lezione. Cfr. Moore, Criticism, p. 375 e seg. Il Betti: « La calla dee dirsi, se vuoisi mantenere il paragone con aperta del v. 19. »